تۆڕی زاراوەپارێزیی وشەدان
سەرجەم فەرهەنگەکان
فەرهەنگەکانی کوردی - کوردی
برادۆست (ئینگلیزی-کوردی)
برادۆست (کوردی - ئینگلیزی)
برادۆست (کوردی - عەرەبی)
برادۆست (کوردی - کوردی)
زاراوەکانی کۆڕ (کوردی - ئینگلیزی)
زاراوەکانی کۆڕ (کوردی - عارەبی)
سەلاحەدین
فەرهەنگۆکی کتێبی ئابووری سامولسن و نوردهاوس
فەرهەنگی خاڵ
فەرهەنگی زانستی سیاسی (ئینگلیزی- کوردی)
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - ئینگلیزی)
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - فارسی)
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
فەرهەنگی کوردستان
قاموس کردي الحدیث
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
مەردۆخ کوردی - عارەبی
مەردۆخ کوردی - فارسی
مەردۆخ کوردی - کوردی
نالی
هەنبانە بۆرینە (کوردی - فارسی)
هەنبانە بۆرینە (کوردی - کوردی)
گۆڤەند و زنار
X
وشە
پوخت
پێشگر
ناوگر
پاشگر
سەروا
دەرئەنجام: 9
سەرچاوە:
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
ئۆتۆنۆمی
مافی بڕیاردان
بۆ
بەڕێوەبردنی کاروباری ناوخۆیی و
سیاسی
و
ئابووری
و کولتوری ناوچەیەک
یا
هەرێمێک
یا
خود
گروپێکی ئەتنیکی
لەناو
وەڵاتێکدا.
ئۆتۆنۆمی
لە
ئەنجامدا ئەگاتەوە
بە
سەربەخۆیی
.
لە
وەڵاتانی فیدراڵیدا (بڕوانە فیدرالیزم) بەپێی
دەستووری
بنچینەیی وەڵاتەکە،
دەوڵەتی
ناوەندی
بەڕێوەبەرایەتی ناوخۆیی هەرێمێکی جوگرافی
یان
ئەتنیکی وەڵاتەکە ئەسپێرێتە
خۆیان
و
ئەم
هەرێمەش
تا
شوێنێک
کە
لەگەڵ
دەستووری
بنچینەیی فیدڕاڵدا بگونجێ1255
+
بۆ
خۆیان
یاسا
دائەنێن.
لە
وەڵاتانێکی فێدڕاڵی
وەکوو
ئەمەریکا
و
هێند
و …هەرێمە ئۆتۆنۆمییەکان خاوەنی سیستەمێکی تۆخی
سیاسی
و یاسادانانن،
بەڵام
بۆ
سیاسەتی
دەرەوە
و هێزی چەکداری و پلاندانانی
ئابووری
لەژێر ڕکێفی
دەوڵەتی
ناوەندیدان. دەوڵەتە کۆڵۆنییەکان
جارجار
پێش
بەخشینی
سەربەخۆیی
یەکجاری
یان
خودموختاری بەژێردەستەکانیان، مافی ئۆتۆنۆمییان پێدەدان.
سەرچاوە:
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
ئۆتۆکراسی
دەسەڵاتێک
بەم
تایبەتمەندیانەی خوارەوە:
١) فەرمانکردنی ڕاستەوخۆی کەسێک بەسەر باڵاترین پلەی
ئیداری
وەڵاتێک. ٢) نەبونی
یاسا
و نەریتێک
بۆ
چاودێری
کردن
بەسەر کردارەکانی فەرمانڕەوادا.
٣) دەسەڵاتی
فەرمانڕەوا
لە
هەرکارێکدا بێسنوور و
بێ
جڵەوە.
ئۆتۆکراسی
ڕەنگە
بەپێی وەفاداری دەرونی
فەرمانبەر
بە
فەرمانڕەوا
بێت
یان
لە
ڕووی
ترس
و خۆفەوە بێت. ئۆتۆکرات،
ڕەنگە
دەسەڵاتی
خۆی
لەڕێی دابونەریتی
کۆمەڵایەتی
(
میرات
و جێماوە)
یان
بە
زۆرەملی
بە
دەستی
هێنابێ.
کە
لە
شێوازی
یەکەمدا
ئۆتۆکراسی
ڕەوایە و
لە
شێوازی
دوهەمدا دیکتاتورییەتە. حکوومەتە ئیستبدادییەکان (بڕوانە ئیستبداد)
لە
چەشنی
ئۆتۆکرات
لە
ئەژمار
دێن
.
سەرچاوە:
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
ئۆرگان
میدیایەک
کە
بڵاوکەرەوەی
ئەندێشە
و سیاسەتی حیزب، ڕێکخراوە
یان
گرووپێک بێت.
ئەم
زاراوە
هەروەها
بە
واتای ڕێکخراوە و دەزگەی تەشکیلاتی
بە
کار
براوە.
سەرچاوە:
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
ئۆپۆزیسیۆن
بە
زمانی فەرەنسی
بە
واتای «
نەیاری
»
یان
«نەیاران»
بەڵام
بەگشتی بریتییە
لە
هەوڵ
و تەقەڵای
ئەنجومەن
، حیزب، گرووپ و
جەماوەر
یان
کەسانێک
بۆ
گەیشتن
بە
ئامانجگەلێک
بۆ
نەیاریکردن
لەگەڵ
ئامانجی دەسەڵاتدارانی
سیاسی
و
ئابووری
و
کۆمەڵایەتی
،
جا
چ لەڕێی پەرلەمانەوە بێت چ
بە
شێوازەکانی
دیکە
.
بە
واتایێکی
سادە
«
ئۆپۆزیسیۆن
« ناوێکە
بۆ
گرووپێک
کە
لە
سیستەمێکی پەرلەمانیدا بەپێی
دەستووری
بنچینەیی
بوونی
بە
ڕەسمییەت ناسراوە و
لە
پەرلەماندا گرووپێک بۆخۆی دائەمەزرێنێ،
بەڵام
سەروپێوەنی
بە
حکوومەتەوە
نییە
و
پشتیوانی
لێ
ناکا
کەچی
هەردوولا
خۆیان
بە
وەفاداری دەستوورێکی بنچینەیی دەزانن. ئۆپۆزیسیۆنی پەرلەمانی
بە
بەشداریکردن
لە
گفتوگۆکان و ڕاوێژی
نێو
پەرلەمان
بەپێی
ئەو
مەرجانەی
کە
دەستووری
بنچینەیی
دیاری
کردووە، بەسەر کاروباری حکوومەتدا
چاودێری
ڕاستەوخۆی
هەیە
و
ڕای
گشتیش
لە
ئەنجامی کارەکان ئاگەدار دەکاتەوە.
گرینگترین ئەرکی
ئۆپۆزیسیۆن
ئەمەیە
کە
دەرفەتی چەشنێکی دیکەی
هەڵبژاردن
دەخاتە بەردەمی دەنگدەران
بۆ
ئەوەی
بەم
بۆنەوە هەڵبژاردنێکی لەبارتر
بەڕێوە
بچێت.
ئۆپۆزیسیۆن
هێماێیکە
بۆ
حکوومەتی
داهاتوو
.
بەم
پێیە
ئۆپۆزیسیۆن
بەشێکی تەواوکەری سیستەمە پەرلەمانییەکانی وەڵاتانێکی لیبڕاڵی کۆنباو
وەکوو
بەریتانیا و فەرەنسە و سویدە
کە
بەزۆری
دوو
حیزبی
سەرەکی
بە
نۆبە
، ڕۆڵی
دەسەڵاتدار
و ئۆپۆزیسیۆنی تێدا ئەگێڕن.
لە
سیستەمە
تاک
حیزبییەکاندا
ئۆپۆزیسیۆن
بە
شێوەی
ڕەسمی
و
یاسایی
هەبوونی
نییە
.
لەم
سیستەمانەدا
هەر
چەشنە نەیارییەک
لەگەڵ
حیزب و
دەوڵەتی
دەسەڵاتدار
بە
واتای نەیاریکردن
لەگەڵ
نەزمی
گشتی
و
دەستووری
بنچینەیی
لە
ئەژمار
دێت
.
لە
وەڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا بەهۆی
هەبوونی
سیستەمی سەرۆککۆماریی،
پێویست
ناکا
لە
پەرلەمان
زۆرینەیەکی
یەکدەنگ
هەبێت
چونکە
لامەرکەزی
بوونی
حیزبەکان
ڕێگە
لە
دامەزرانی فراکسیۆنی
یەکدەنگ
ئەگرێت، هەربۆیە
لەم
وەڵاتەدا
ئۆپۆزیسیۆن
وەکوو
دەزگەیەکی
پەیوەست
بە
دەستووری
بنچینەیی
بەدی
ناکرێ و لەبەرئەوەی هاوچەشنیەکی فراکسیۆنی
لە
ئارادا
نییە
،
بۆ
مەسەلە
بنچینەییەکان ناکرێ
ئەم
بابەتە بەرتەسکە
بێتە
ئاراوە.
سیستەمی سەرۆککۆماریی (بڕوانە
سەرۆک
کۆمار
) دەرفەتی
ئەوە
دەدات
کە
زۆرینەی
پەرلەمان
سەر
بە
حیزبێک بێت و سەرۆککۆماریش
سەر
بە
حیزبەکەی
دیکە
،
ئەم
دووانەش
هاریکاری
یەکتر
دەکەن و
ئەم
دۆخەش
لە
مێژە
لە
و وەڵاتەدا هاتۆتە کایەوە.
یەکەم
ئۆپۆزیسیۆنی
سیاسی
لە
سەدەی 18ی زایینی
لە
بەریتانیا لەنێوان
دوو
گرووپی
(
ویگ
و
توری
)
پێک
هات
کە
جیاوازییەکی ئەوتۆیان نەبووە و زۆرجاریش
هاودەنگ
بوون
. شەڕی
زۆرینە
و
کەمینە
و
جێبەجێ
بوونی
حیزبی
دەسەڵاتدار
و حیزبی نەیاریش لەباری سیاسییەوە زیاتر ڕوکارێکی شەخسی
بووە
تاکوو
گشتگیر.
لە
سیستەمی پەرلەمانیدا ئۆپۆزیسیون دەوڕێکی وادەگێڕێ
کە
لە
تیۆری کلاسیکی جیاکردنەوەی هێزەکان * (
تفکیک
قوا
)
دا
ئەم
دەورە
بۆ
پەرلەمان
لەبەر
چاو
گیراوە
.
چونکە
لەو
کاتەوە سیستەمی پەرلەمانی هاتۆتە کایەوە، بەزۆری
سەرۆکی
دەوڵەت
و
سەرۆکی
پەرلەمان
یا
یەکێک
بون
یا
یەکگرتوو
کە
ئەم
یەکبوونە وایکردووە ئەرکی
پەرلەمان
کە
چاودێریکردنە
بە
سەر
دەستوور
و یاساداناندا بگۆڕی و
بەم
بۆنەوە
ئۆپۆزیسیۆن
بتوانێ
بە
سەر
دەوڵەتدا
چاودێری
بکا
.
ئۆپورتونیسم: بڕوانە هەڵپەرەستی.
ئوپێک: بڕوانە ڕێکخراوەی وەڵاتانی بەرهەمهێنی
نەوت
.
سەرچاوە:
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
ڕێکخراوەی وەڵاتانی بەرهەمهێنی نەوت (ئۆپێک)
ئەم
ڕێکخراوە
لە
دوای هەوڵی
زۆر
و درێژخایەنی وەڵاتانی نێرەری
نەوت
لە
ژانوییەی 1961
لە
کاراکاس (ڤێنێزۆئێلا) دامەزرا و
سەرەتا
وەڵاتانی
ئێران
، عەرەبستانی سعوودی، عێراق، کوەیت،
قەتەر
و ڤینزۆئیلا بوونە
ئەندام
و
پاشان
، وەڵاتانی ئەندونیزیا، لیبی و نایجریا
بوون
بە
ئەندام
. ئۆپێک
بۆ
گەیشتن
بەم
ئامانجانەی
خوارەوە
دامەزرێ:
1ــ چەسپاندنی سیاسەتێک
بۆ
دانانی
نرخ
و مەزەندەیەکی یەکلاکراو، بەدوور
لە
هەلاجانی
ئابووری
وەڵاتانی بەرهەمهێنی
نەوت
.
2ــ پاراستنی
سەرچاوە
و
کانە
نەوتییەکان.
3ــ پاراستنی ئاسایشی
نەوتی
ڕاگوێزراو.
4ــ
بەرگری
لە
زیادبوونی نرخی یەکلاکراو
یان
هەناردنی
نەوتی
لە
ڕادەبەدەر
بە
پێچەوانەی بڕیاری زۆرینەی ئەندامان.
وەڵاتانی
ئەندام
لە
ئۆپێک، 45%
نەوتی
جیهان
بەرهەم
دەهێنن و
جگە
لەوەش
داوا
لە
کۆمپانیا نەوتییەکان دەکەن
تا
نرخی
نەوت
و بەرهەمە نەوتیەکان
لە
ئاستێکی دیاریکراو و
یەکسان
ڕابگرن،
چونکە
هەلاجان
و
هەڵبەز
و دابەزی نرخی
نەوت
بۆ
ئەم
وەڵاتانە دەبێتە
هۆی
هەلاجانی
ئابووری
و
هەندێ
جار
گەشەسەندنی
ئەم
وەڵاتانە
تووشی
زیان
دەکات.
یەکێک
لەو
هۆکارانەی
کە
لە
دوای دامەزرانی ئۆپێک
ناوبەناو
بۆتە
هۆی
هەڵکشانی نرخی
نەوت
،
شەڕ
و گۆڕانکارییە ناوچەیی و جیهانییەکان
بووە
.
بۆ
وێنە:
ــ شەڕی ئیسراییل و عەرەبان
لە
1973
کە
بۆ
ماوەیەک
بووە
هۆی
ڕاوەستانی ناردنی
نەوتی
وەڵاتانی عەرەبی
بۆ
ڕۆژاوا
و ئەمەش هەڵکشانی نرخی
نەوتی
لێکەوتەوە.
ــ شۆڕشی گەلانی
ئێران
(1978)
کە
بەریانی
نەوتی
ئەم
وەڵاتەی
بۆ
ماوەیەک ڕاوەستاند و ئەمەش
بووە
هۆی
هەڵکشانی بێوێنەی نرخی
نەوت
تا
ئەو
سەردەمە
.
ــ شەڕی
ئێران
و عێراق (1988-1980) .
ــ شەڕەکانی کەنداوی
فارس
کە
بریتی
بوون
لە
: شەڕی هاوپەیمانی نێونەتەوەیی
بە
دژی
عێراق
لە
دوای داگیرکردنی
خاکی
کوەیت
لە
لایەن
ئەم
وەڵاتە (1991-1990) . شەڕی
ئەمریکا
و بەریتانیا
بە
دژی
عێراق
بە
بیانووی
چەک
کردنی
ئەم
وەڵاتە (2003) .
ــ زیادبوونی
مەترسی
و هەڕەشەی نێونەتەوەیی
لە
ئێران
بەهۆی بەرنامەی ئەتۆمی
ئەم
وەڵاتە
لە
ساڵەکانی 2005 و 2008
کە
نرخی
نەوتی
تا
نزیکەی 130 دۆلار هەڵکشاند.
ــ سەرهەڵدانی قەیرانی
ئابووری
جیهانی
لە
ساڵی 2008
بووە
هۆی
دابەزینی دووبارەی نرخی
نەوت
بۆ
40 دۆلار.
سەرچاوە:
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
کۆنفرانسی دومبارتون ئۆکس
لە
21/8/1944
لە
کۆشکی دومبارتون ئۆکس
لە
شاری
واشنتۆن گرێدرا.
لەم
کۆنفرانسەدا نوێنەرانی وەڵاتانی
ئەمریکا
، بریتانیا، سۆڤیەت و
چین
بەشدار
بوون
و
لە
بابەت
دامەزراندنی ڕێکخراوەی
نەتەوە
یەکگرتووەکان
پێکەوە
گفتوگۆیان
کرد
. کۆنفرانسەکە
تا
17/10/1944 دەوامەی
بوو
تا
ڕیزی پێشنیازەکان
بڵاو
کرایەوە.
لە
ڕاستیدا
ئەم
پێشنیازانەش،
بوو
بە
گەڵاڵەیەک
بۆ
جاڕنامەی
نەتەوە
یەکگرتووەکان.
هەر
لەم
کۆنفرانسەدا
داوا
کرا
بۆ
پیادەکردنی
ئاشتی
لە
جیهاندا ئەنجومەنێک
بە
ناوی
ئەنجومەنی
ئاسایش
پێکبێت
تا
پێش
بە
ئەگەریی ڕوودانی
هەر
جەنگێک بگرێت.
جگە
لەوەش
بڕیار
درا
پێنج
وەڵاتی
گەورەی
ئەمریکا
، بریتانیا، سۆڤیەت،
چین
و فرەنسا ئەندامی
هەمیشەیی
ئەنجومەنی
ئاسایش
بن
و هەوڵی چارەسەرکردنی گرفتەکان و دابینکردنی
ئاشتی
جیهانی بدەن.
باسکردنی کێشەی دەنگدانی ئەندامان
لە
ئەنجومەنی
ئاسایش
تا
ساڵێک
بە
هەڵپەسێراوی مایەوە
تا
سەرەنجام
لە
کۆنفرانسی یاڵتا
بە
بەشداری
ئەمریکا
، بریتانیا و سۆڤیەت،
بڕیار
درا مافی
ڤیتۆ
بۆ
پێنج
وەڵاتی
گەورە
بمێنێتەوە.
سەرچاوە:
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
تێئۆکراسی + یەزدانپەرستی
تیۆرییەکی
سیاسی
و ئایینیە
کە
تەنیا
حکوومەتی
ئایینی
بە
ڕەوا
دەزانێ و یاسایەک
بە
دروست
ئەزانێ
کە
لە
لایەن
خواوە دانراوە و
بە
پێغەمبەرەکانا
بە
خەڵکی
ڕاگەیاندووە. بەپێی
ئەم
تیۆرییە
ئایین
و
سیاسەت
(
مەلا
و
دەوڵەت
)
لێک
جیا
نین
و ئەبێ
یاسا
و دەستوورەکانی
خوا
لە
پێوەند
لەگەڵ
خەڵک
پیادە
بکرێت.
سەرچاوە:
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
جوگرافیای سیاسی (جێئۆپۆلیتیک)
پلاندانان
بۆ
سیاسەتی دەرەوەی وەڵاتێک
بە
لەبەرچاوگرتنی هۆکارە جوگرافییەکان. بابەتی جوگرافیای
سیاسی
، خوێندنەوەی
بنەما
جوگرافییەکانی دەسەڵاتی دەوڵەتە
واتە
لێکدانەوەی
دەوری
کەشوهەوا،
سەرچاوە
سرووشتییەکان، شۆێنکاتی جوگرافیایی،
حەشیمەت
و تایبەتمەندیە کەلتووریەکان
بە
سەر
سیستەمی
سیاسی
وەڵاتێک. ئەرەستۆ دەڵێ:
بە
بێ
ڕەچاوکردنی جوگرافیا، ئەقڵی
سیاسی
بڕ
ناکات. «
جان
بۆدن»،
یەکەم
بیرمەندی
هاوچەرخ
بوو
کە
پێوەندی
نێوان
زانستی
سیاسەت
و جوگرافیای
بەرجەستە
کرد
. «مۆنتسکیڤ» و «ڕۆسۆ»، هەرکامیان
بە
نۆبەی
خۆیان
لەسەر
پێوەندیی هۆکارە جوگرافییەکان و کەشوهەوا
بە
سەر
شێوازی
حکوومەتکردن و کاریگەری
ئەم
هۆکارانە
بە
سەر
سیاسەت
و
ئازادی
خەڵک
، توێژینەوەیان کردووە.
یەکێک
لە
پێشەنگەکانی جوگرافیای
سیاسی
، «هاڵفۆرد مەکیندر» ( 1947-1861) نووسەری بەریتانی
بووە
کە
پێی وابوو چارەنووسی مێژووی
جیهان
، ئاکامی
شەڕ
و ململانێی هێزی
وشکایی
بووە
لە
بەرانبەر
هێزی دەریاییدا.
بابەتی نوێی جوگرافیای
سیاسی
، لێکدانەوەی
مەسەلە
جیهانییەکانە
لە
ڕوانگەی جوگرافیاییەوە. سەرهەڵدانی ناوەندە جیهانییەکانی دەسەڵاتی
نوێ
، گرنگایەتی
سەرچاوە
سرووشتییەکان لەباری دەسەڵاتی
سیاسی
و پێوەندیی
باکوور
و
باشوور
لە
جوملەی سەرباسەکانی جوگرافیای
سیاسی
مودێرنەیە. لێکدانەوەی سنوورە سیاسییەکان و
ناوچە
سەرسنوورییەکان، هێزی
دەریایی
و
وشکایی
و ناوەندە سیاسییە بەهێزەکانی
دەسەڵات
لە
باری
جوگرافییەوە بابەتی توێژینەوەی جوگرافیای سیاسییە.
سەرچاوە:
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
مائۆئیزم
بریتییە
لە
بیرو
بۆچوونەکانی مائۆتسە توونگ (1976 ـــ 1893) بنیادنەری حیزبی کۆمۆنیستی
چین
و ڕێبەری
سیاسی
ئەم
وەڵاتە.
مائۆئیزم
لە
چین
،
بە
ڕێبازی مارکسیزیم ـــ لینینیزم دەگوترێ.
مائۆئیزم
وەک
ستالینیزم،
دەستکاری
پرەنسیپەکانی قوتابخانەی
مارکسیزم
ناکات
بەڵکوو
پتر
بە
چۆنییەتی پراکتیزەکردنەوە
سەرقاڵ
دەبێ
و
پشت
بە
شۆڕشی جووتیاریی و سەقامگیرکردنی سیستەمی سۆشیالیستی
لە
کۆمەڵگە
دواکەوتووەکان دەبەستێ.
هەر
بۆیە
مائۆئیزم
لەو
وەڵاتانەی
کە
هاوشێوەی
چین
ڕەفتار
دەکەن گەشەی کردووە.
ئەو
شتەی
کە
مائۆ و کۆمۆنیستەکانی
چین
بە
کۆمۆنیزمیان
زیاد
کرد
، بریتییە
لە
گواستنەوەی
ناوەندی
خەبات
لە
شارەکانەوە
بەرەو
گوندەکان و
لە
کرێکارانی شارەوە
بۆ
جووتیاران.
لە
بواری سیاسەتی ناوخۆیشدا
مائۆئیزم
، داهێنانێکی تازەی
سیاسی
و
کۆمەڵایەتی
بوو
کە
ئامانجەکەی گۆڕینی کۆمەڵگەی دواکەوتووی
چین
بوو
کە
تایبەتمەندییە گرنگەکانی بریتین
لە
: چاکسازی خاوەنداریەتی
زەوی
،
بە
هەرەوەز
کردنی
کشتوکاڵ
، بەرنامەی «هەنگاوی
گەورە
بەرەو
پێشەوە
» و «شۆڕشی کولتووری».
هەروەک
چۆن
لینینیزم، پێداچوونەوەی
مارکسیزم
و گونجاندنی
بوو
لەگەڵ
بارودۆخی پرۆلتاریای
لاوازی
پیشەسازی
ئەو
سەردەمەی
ڕووسیا
، مائۆئیزمیش پێداچوونەوەی
مارکسیزم
ـــ لینینیزمە
بۆ
گونجاندنی ئایدیۆلۆجیای شۆڕشگێڕانە
لەگەڵ
ڕەوشی
ئەو
وەڵاتانەی
کە
پرۆلتاریای پیشەسازیی
زۆر
لاوازیان
هەیە
.
مائۆئیزم
،
پاش
سەرهەڵدانی
ناکۆکی
لە
نێوان
چین
و سۆڤیەت
وەک
ڕێبازێکی توندڕەو
لە
باڵی
چەپ
جیا
بووەوە و
خۆی
بە
ڕێبازێکی بەپێزتر و لەبارتر دەزانی
بۆ
وەڵاتانی جیهانی
سێهەم
و
لە
سەرانسەری جیهاندا
بڵاو
بووەوە. بزاڤە چەپییەکانی ئەمریکای لاتین،
پتر
لە
ژێر
کاریگەریی مائۆئیزمدا
بوون
بەڵام
تەنها
لە
نیکاراگوێ توانییان
سەرکەوتن
بەدەست
بهێنن
هەرچەندە
حکومەتی مارکسیستی نیکاراگواش
تەنها
دە
ساڵ
جڵەوی دەسەڵاتی
بەدەستەوە
بوو
.
مائۆ
چەند
وانەیەکی
لە
شۆڕشی سۆڤیەت وەرگرت
کە
لەگەڵ
کەشی ناوخۆی
چین
سازگار
بوو
بۆ
وێنە
، پلاندانانی
ئابووری
و
دەست
گرتن
بە
سەر
پیشەسازییە مەزنەکاندا.
لە
بواری ئایدیۆلۆجییەوە،
سەرەتا
سەر
لە
ڕەهنی مۆسکۆ
بوو
بەڵام
دواتر
کە
خۆی
«ڕێگای
چینی
بۆ
گەیشتن
بە
سۆشیالیزم
» دۆزییەوە،
ئیتر
بە
دەربەستی
مۆسکۆ نەمایەوە. مائۆییەکان پێیان وابوو
کە
شۆڕش
نابێ
کۆتایی
پێ
بێت
بەڵکوو
دەبێ
هەمیشە
لە
حاڵی
جووڵە
و بزووتنەوەدا بێت.
لەم
ڕوانگەوە
خەبات
، چ
لە
قەبارەی چینایەتیدا و چ
بە
شێوازی
شەڕ
لەگەڵ
خەمساردی شۆڕشگێڕانە،
پێویستە
هەر
دەوامەی بێت.
بەم
بۆنەوە
لە
ساڵی 1966 دەستیان
دایە
شۆڕشی کولتووری و مائۆ
بە
پشتبەستن
بە
گەنج
و
لاوانی
شۆڕشگێڕ
و سپای
خەڵکی
، داوای
لە
جەماوەر
کرد
لە
بەرانبەر
خۆبەزلزانی و خەمساردی ڕاپەڕن و
خەبات
بکەن.