تۆڕی زاراوەپارێزیی وشەدان
سەرجەم فەرهەنگەکان
فەرهەنگەکانی کوردی - کوردی
برادۆست (ئینگلیزی-کوردی)
برادۆست (کوردی - ئینگلیزی)
برادۆست (کوردی - عەرەبی)
برادۆست (کوردی - کوردی)
زاراوەکانی کۆڕ (کوردی - ئینگلیزی)
زاراوەکانی کۆڕ (کوردی - عارەبی)
سەلاحەدین
شیرینی نوێ
فەرهەنگۆکی کتێبی ئابووری سامولسن و نوردهاوس
فەرهەنگی خاڵ
فەرهەنگی زانستی سیاسی (ئینگلیزی- کوردی)
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - ئینگلیزی)
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - فارسی)
فەرهەنگی زانستی سیاسی (کوردی - کوردی)
فەرهەنگی کوردستان
قاموس کردي الحدیث
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
مەردۆخ کوردی - عارەبی
مەردۆخ کوردی - فارسی
مەردۆخ کوردی - کوردی
نالی
هەنبانە بۆرینە (کوردی - فارسی)
هەنبانە بۆرینە (کوردی - کوردی)
گۆڤەند و زنار
X
وشە
پوخت
پێشگر
ناوگر
پاشگر
سەروا
دەرئەنجام: 587
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
١-ئە
«فعـ.»
پاش
ماوەی فیعلێکە،
کە
مەسدەرەکەی
لە
بیرچۆتەوە،
دەبێ
«
هەیین
» بووبێ «تمـ: ژابا_۴۵۸»،
خۆی
لە
سیغەی
سێیەم
تاکەکەسی غایبدایە و مانای «
هەیە
» دەدا.:
ڕۆژ
ڕووناکە،
زۆراب
کوڕێکی ئازایە. هس.:
هەم
،
هەی
،
هەیە
....
هەس
. ٭ها.
هە
.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
٢-ئە
«ئمـ.» ۱- ئامرازی
بانگ
کردنە و
لە
دوای
ناوان
دێت
و
دەگەڵ
دوامین پیتی
تێک
دەکرێتەوە.:
دا
وەرە
کوڕە!.
بابە
گیان
! با
ئیمڕۆ
پچینە
ماڵی
خاڵم.
هۆ
مامەکە بەجێم
مەیەڵە
. «دایە! مەمدە
بە
گورگێ،
ڕۆڵە
عیلاجم نییە»، «خزمینە ! مەدەن
پەنجە
لەگەڵ
عەشرەتی جافا» «ڕەزا_۳». ٭ «بکـ.»
ئۆ
«مکـ.»
هۆ
،
هۆی
«
لە
پێش
ناودا
دێت
». ۲- ئامرازی ئیشاڕەیە و زەمیری ئیشاڕە «
ئەم
،
ئەو
،
هۆو
» ی دەچێتە
سەر
،
ئەگەر
ئەو
شتەی ئیشاڕەی دەکرێتێ «
گیاندار
و
بێ
گیان
»
مەعلووم
بێ
ئەوا
«مشارئیلەیهـ» دەکەوێتە
نێوان
زەمیری ئیشاڕە و
ئەم
«
ئامراز
» ە.:
ئەم
پیاوە،
ئەو
ئەسپە
،
هۆو
کتێبــ.ە. «...
ئەو
هەی
دەڵێی
...» ۴-
لە
هێندێک
شوێنی
کوردستان
لە
پێش
زەمیری شەخسیدا
دێت
،
لە
موکوریان ئێستاش زەمیرەکان
بە
بێ
ئەم
ئامرازە ناگوترێن
بەڵام
لە
زۆر
شوێنی «کعر.» سواوە و لەناوچووە.: «مکـ.»
ئەمن
«من»،
ئەتۆ
«تۆ»،
ئەو
،
ئەمە
«ئێمە»،
ئەنگۆ
«ئێوە»،
ئەوان
. تێبــ.ینی: مامۆستایان تۆفیق وەهبی و ئێدمۆنس ئەمەش
هەر
بە
ئامرازی تەئکید دادەنێن «تمـ: هبێد_۴۳». ۵- «باڵەکایەتی،
خۆشناوەتی
»
لە
پێش
سفەتەوە
دێت
و
مێیینە
بوونی
«مۆوسووف»
پێشان
دەدا: کچەکە ئەجوانە، بزنەکە ئەلەڕە٭ «برادۆست»،
یە
. //ئی. ٦-
بە
دوای ڕیشەی
هەندێ
مەسدەرانەوە دەلکێ و دەیانکا
بە
سفەتی مەفعوول. «
باب
کوشتە
خەوی لێدەکەوێ،
داک
مردە
خەوی لێدەکەوی،
لە
برسا
مردە
خەوی لێناکەوێ» «
پەند
: خا_۷۴»، (
کردە
پەشیمان
بە
،
نەکردە
پەشیمان
مەبە
) (
پەند
خا-٣٢٧).
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
٣-ئە
«تبـ.» ١- سفەتێک و ناوێک
تێک
دەکاتەوە،
ئەم
وشە
تازەی لێیان
پەیدا
دەبێ: آ»
ئەگەر
بە
تەنیایی
دە
کار
کرێ
یان
بکەوێتە سەرەتای ڕستەوە «
ناو
» ە. ب»
ئەگەر
شێوەی «
موزاف
» ی ناوێکی
تر
وەرگرێ
ئەوا
سفەتە.:
پیرەمێرد
: پیرەمێردێکی
نوورانی
لەوێ
دانیشتبوو «نا.»، کابرای
پیرەمێرد
هەر
لێی
ڕاپەڕی و یەخەی
گرت
«سـ.»،
شۆڕە
سوار
،
سوورە
گوڵ
. ۲-
دوو
ناو
، ناوێک و سفەتێک، ناوێک و پاشبەندێک و ناوێک و ڕیشەی مەسدەر
تێک
دەکاتەوە،
وشە
تازەکە «
ناو
» ە و «مەعرەفە» یە.: سەگەزەرد، منداڵە
ورکە
،
چاوەگا
، کلکەکەر،
کەرە
گەورە
،
دەسکە
گوڵ
،
کەڵەگەت
،
مانگەشەو
. تێبــ.ینی:
هەندێک
لەم
ناوانەی
بەم
جۆرە
پەیدا
دەبن
بۆ
ئەوە
دەشێن
وەکوو
سفەت
دەکار بکرێن:
زۆر
کەڵەگەتە. ۳-
لە
ڕستەیەکدا «موسنەد و موسنەد ئیلەیهـ»
پێکەوە
دەبەستێ.:
ئەحە
دەبێتە
پیاو
، سوارەکان چوونە
ناو
دێ
،
خۆی
هاویشتە
ماڵی
.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
٤-ئە
«پێبفـ.»، «سیمـ» ۱- ئامرازی زەمانی «
حاڵ
» و «موزاڕع» ە
بۆ
سەرف
کردنی فێعل: ئەچم، ئەخۆم، ئەنووسم. ۲- ئامرازی زەمانی ڕابردووی ناتەواوە: ئەچووین،
ئەمان
نووسی، ئەیان کوشتین. ٭ «مکـ.»
دە
.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
٥-ئە
«پبـ.» ۱-
بە
دوای ناوێکەوە دەلکێ و ناوێکی تازەی
لێ
دروست
دەکا.:
چەنگە
«چەنگ»،
خاکە
«خاک»،
تیرە
«تیر»،
ددانە
«ددان»،
قەڵەمە
«
قەڵەم
». ۲-
بە
دوای سفەتەوە دەنووسێ و دەیکا
بە
«
ناو
»
یا
سفەتێکی دیکەی
لێ
پێک
دێنێ
.
چاکە
«چاک»،
سوورە
«سوور»،
کۆڵە
«کۆڵ»،
کوێرە
«کوێر»،
ئیشکە
«ئیشک»،
وردە
«وورد»، درشتە «
درشت
». ۳- «سیمـ.»
بە
دوای
کورت
کراوەی
ناوی
ئینساناندا
دێ
:
بلە
«برایم»،
قالە
«قادر»،
سەعە
«سەعید» سوعە «سوعاد» شەفە «شەریف»،
فاتە
«فاتمە». تێبــ.ینی:
ناوی
ئینسانان
لە
کوردەواریدا گەڵێ گۆڕانی بەسەردا
دێ
،
کورت
دەکرێتەوە و
لە
ئەسڵی ناوەکە کەرتێک دەمێنێتەوە،
جار
و
بارە
ئەویش
هەر
وەکوو
خۆی
نامێنێ و
بە
جارێک
دەجەڕێندرێ «تەحریف
دەکرێ
» : مەحموود «
خولە
».
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
به ئەنداز «ه»
«بنت.»
له
قەدەر
حاڵ
، نه
زۆر
نه
کەم
،
به
حیساب
. «نەڕووی
فەرش
گوڵ
،
مەست
مەست
به
ئەنداز
+ گرتشان
چۆپی
وێنەی چوپی
باز
» .. «خانا- 62
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
به برینگ ئەنگوتن
مست. مت.»، «مک.» تم:
به
برینگ
هەڵگەڕان
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
بەروپشت ئەتڵەس
«ست.»، «مک.» 1- لێفه و
هەر
شتێکی دیکەی
لەم
بابەته
کە
هەردوو
ڕووی
له
قوماشی «
ئەتڵەس
»
بێ
. تێبــ.ینی:
عادەت
وایه ڕوویەکی لێفه
له
قوماشی
نایاب
دەکەن و ڕووەکەی
دیک
ەی «
چیت
.» د ەبێ
ماڵە
ئەعیان
و دەوڵەمەندان هەموویان
هەر
ئەتڵەس
کردووه. 2- «مج.» سەیدێکی دایکیشی و بابیشی
هەرتک
«سەیید» بن.* «سیم.»
تان
و
پۆ
و
ئاوریشم
.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
(-ئەکیی)
(پب.) ١-
بە
دوای
بەندی
کات
و
شوێن
(قەیدی
زەمان
مەکان)ەوە دەنووسێ و قەیدێکی
تازە
یا
سفەتی
لێ
پێکدێنێ.
ئێجگارەکی
،
پێشەکی
. ٢-
بە
دوای
هەندێ
سفەت
و ناوانەوە دەلکێ و سفەتێکی
لێ
دروست
دەکا
. خێڵەکیی، دەشتەکیی، سەرسەرەکیی، کەرەکیی. ٣-
بە
هەندێ
ناوی
مرەکەبەوە دەنووسێ، وشەیەکی
لەم
تەرکیبە پێکدێت،
بەیانی
حاڵەت
دەکا
. دووپشتەکیی،
سێ
جرتەکیی، چوارمەردەکیی،
پێنج
خشتەکیی. تێبــ. آ)
لە
هەموو
حاڵەتەکاندا
ئەم
پاشبەندە مانای (
بە
شێوەی)
لە
مانای وشەکە
زیاد
دەکا
. ب)
ئەگەر
دوایی
ئەو
ناوەی
دەگەڵ
ئەم
پاشبەندە
تەرکیب
دەبێ
(
بزوێن
)
بێ
،
لە
تەرکیبدا دەڕوا.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
(-ئەڵ)
(پب.) ١-
بە
دوای ناوانەوە دەلکێ و ناوێلی
تازە
دروست
دەکا
، تۆپەل (تۆپ)، کۆمەل (کۆم)،
پاشەڵ
(
پاش
) ٢- سفەتێکی دەچێتە
سەر
دەبێتە سفەتێکی
تازە
.
پووچەڵ
(پووچ)،
گەندەڵ
(گەند).
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
(-ئەڵە)
(پب.) ١-
بە
دوای سفەتانەوە دەنووسێ و دەیانکا
بە
سفەتێکی
تازە
کە
بچووکایەتێکی
ئامێتە
بە
خۆشەویستی
تێیدا
بەدی
دەکرێ
.
خڕەڵە
(خڕ)،
ژیرکەڵە
(ژیرک)،
قیتەڵە
(قیت)،
کورتەڵە
(کورت)،
گردەڵە
(گرد). ٢-
دە
دوای ناوانەوە دەلکێ و مانای
بچووکی
دەخاتە مەدلوولەکەیان.
پردەڵە
(پرد)،
تۆپەڵە
(تۆپ)، تیخەڵە (تیخ).
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئیسمی ئەعزەم
[[=عا.: الاسم الاعظم]]
گەورەترین
ناو
. تێبــ.-
لە
ناو
ئەو
ناوانەی
کە
خوا
هەیەتی
، یەکێکیانە،
وەکوو
دەڵین
هەر
کەس
بیزانێ
هیچ
کارێکی
لە
بەر
عاسێ
نابێ
.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئینتیقام ئەستاندن
[[عا. کو.]]
(مست. مت.)
تۆڵە
ئەستاندن
،
تۆڵە
کردنەوە
. *
ئینتیقام
کێشان
.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئێرە و ئەوێ
(کن.)
جێگا
و شوێنی نامەعلووم.
ڕەحەت
دانیشە
هێندە
ئیرە و
ئەوێ
مەچۆ
.
بەس
ئیرە و
ئەوێ
بکە
.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەئێرانە
[[ئە+ئێرانە]]
«نتـ.، بنتـ.»
هەر
ئەم
دەوربەرە،
تەنیا
ئەم
شوێنانەی
لەم
نیزیکانەن.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەئێرە
[[ئە+ئێرە]]
«نتـ.، بنتـ.»
هەر
ئێرە
و
هیچ
جێگایەکەتر نا.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەئەوە
[[ئە/١+ ئیڕانە]]
«بنتـ.» تمـ:
ئەوە
. تێبــ.ینی: بەشی یەکەمی
ئەم
وشەیە «ئە» ی تەئکید و تەحدیدە، یەعنی:
ئەو
«
ئەو
» ەی
کە
لەو
کاتەدا
باسی
کرابێ
یا
ئیشاڕەتی
بۆ
کرابێ.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەبرۆ
[[فر.]]
«نا.» تمـ:
بڕۆ
. «شێوەیی ئەبرۆیی تاقت
هەمە
جا
دێتە
نەزەر
» «دەگەڕێ
دڵ
بە
تەڕەف تۆوە،
وەکوو
قیبلە
نوما
» «سالم: گمـ_۳۴»
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەبرەش
[[؟]]
«سـ.»
حاڵی
مەڕ
و
بزن
کە
پاش
ئەوەی
دەزێن شیریان ئیشکی
دەکا
. ٭عەبرەش.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەبعاد
[[=عا.: ابعاد «بعد» =دووری]]
«نا.» ۱-
درێژایی
،
پانایی
و
بڵیندایی
«
یا
:
ئەستوورایی
و
قووڵایی
» جیسمێک «
هەندەسە
» ۲- «کعر.» مەودای تەشەن کردنی کارێ
یا
ڕووداو
و بەسەرهاتێک و کاریگەریی
لەسەر
دەور
و
بەری
خۆی.: ئەبعادی شەڕی وییێتنام دنیای گرتبۆوە. تێبــ.ینی: مانای
دووەم
زۆر
تازەیە
لە
زمانی
کوردیدا و
تەنیا
خوێندەوار
بەکاری
دێنن.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەبلە
[[=عا.: ابلە]]
«سـ.»
ئەقڵ
سووک
،
بێ
ئەقڵ
، تێنەگەیشتوو. ٭حۆل،
دەبەنگ
،
گێژ
،
نەزان
،
نەفام
. «مەنعی سووتانم
دەکا
ئەبلە
لە
عەشقی تەلعەتت» «
چۆن
نەسووتێم
ئەو
بە
ئاگر
،
من
بە
بارێ
نەوتەوە» «ئەدەب:
بەشیر
مشیر_١٠٦»
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەبلە خەرج
«ستـ.» «مکـ.» کەسێکی پووڵی
خۆی
بە
بێ
جێ
خەرج
دەکا
،
دەست
بڵاو:
ئەوەندەی
ئەبلە
خەرجی
کرد
تا
وا
ڕووت
و
ڕەجاڵ
بوو
. تێبــ.ینی:
هەر
دوو
کەرتی
ئەم
وشەیە عەڕەبین،
بەڵام
شێوەی
تەرکیب
،
جێگەی
بەکار
هێنان
و مەعنای کوردییە و
لە
عەڕەبیدا
هیچ
مانایەک نابەخشێ.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەبلە ڕەنج
«ستـ.»
حاڵی
کەسێکی
لەبەر
تێ نەگەیشتوویی زەحمەتی
بە
خۆڕایی
دەڕوا٭ڕەنج
بە
خەسار
.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەبڵەق
«سـ.» ۱-
هەر
شتێکی
دووڕەنگ
.: تەسبیحی
قەزوانی
ئەبڵەق
شتێکی نایابە. ۲-
هەر
شتێکی ڕەنگی
ڕەش
و
سپی
بێ
. ۳-
ئەسپ
یا
ماین
کە
ڕەنگیان
ڕەش
و
سپی
یا
سوور
و
سپی
بێ
. ۴- چاوێکی
لەبەر
تووڕەیی
یا
ترس
و
هەر
هۆیەکی
تری
لەم
بابەتانە دەرپەڕیبێ. «
کە
زینیان
خستە
پشتی
ماینە
ڕەش
کوێت
» «
گەڕا
چاوم
لە
تاوان
زەرد
و
ئەبڵەق
» «ڕەزا_۲۸» تێبــ.ینی: ئەسڵی
ئەم
وشەیە «ئەبلەگ» ە و «
بە
هەمووشتێکی
دووڕەنگ
بە
تایبەتی
بە
ڕەش
و
سپی
دەڵێن
و
ئەبڵەق
«موعەڕەب» ەکەیەتی» «عەباسی: بورهان_٦۱» ٭بازگ،
بازوو
،
بازە
،
بەڵەک
،
هەبڵەق
.
سەرچاوە:
قامووسی زمانی كوردی - زەبیحی
ئەبەد
[[=عا.: ابد]]
«
نا
.، سـ.» زەمانێکی
دوایی
نەبێ
، زەمانێک
کە
نەبڕێتەوە. «
بە
دەمتا
ناوی
من
هات
و
دەبێ
سککەی
ئەبەد
لێدەم» «دەمێنێ
تا
ئەبەد
ناوم
،
لە
ناوی
ئاوی
بە
قادا
بوو
» «سالم: گمـ_۱۱۱» //ئەزەل. تێبــ.ینی:
ئەم
وشەیە
لەم
مانایەیدا شێوەی عەڕەبی
خۆی
ڕاگرتووە. ۲_ «بنـ.»، آ»
هەمیشە
، داییم و
دەرهەم
،
بە
داییم،
هەموو
کاتێک. «مەنزڵی عەقڕەبی
زولف
قەمەری
چیهرەیی
تۆ
» «
لەم
دەرە
بۆ
منی
غەم
دیدە
،
ئەبەد
نەحسە
سەفەر
» «سالم: گمـ_٦٥». ب»
هیچ
وەختێک،
قەت
. «
وەها
پایەی
بینای هەستیم
لەبن
هات
» «
قبووڵ
ناکا
ئەبەد
ئەعمیری
میعمار
» «سالم: گمـ_۵۸»
1
2
3
4
5
6
7