تۆڕی زاراوەپارێزیی وشەدان



تێ بەستن
«مست. مت.» 1- شتێ یا چەند شت له ناو پارچه قوماش یا چارشێو و چارۆکه و...دانان و کردنیان بە پرێسکه و بەسته و..:: ئەم بەربێنکەیه چکۆلەیه هەموو جلکەکانی تێ نابەسترێ - ئەو نوێیانه ده جاجمەکه بەسته. * تێ نان. تێوەبەستن. 2- گرێ دانی شتێ «پە ڕۆ، بهرد،...،...» بە شتێکی ترەوه پشیلەکەیان خسته ناو گونیەکەوه بە ردێکیان تێ بەست و فرێیان دایه بنی گۆمەوه.
تێک بەستن
[[ تێك «ده+ یه‌ك» بەستن]]
«مست. مت.» 1- گرێ دانی چەند گیاندار یا شت به هۆی گوریس، زەنجیر و...،:: جاران پیاو خراپ و سەگیان تێکدەبەست، ئێسترێک و گوێدرێژێکی تێک بەستووه ئەوه گۆیا جووت دەکا. 2- «مج.» وەکوو یەک حیساب کردنی دوو یا چەند ئینسان بۆ مەبەستێکی تایبەتی نابێ، نابێ بایز و باپیر تێک بەستن.
لێ بەستن
[[ لێ» ل+ی» به‌ستن ]، ]
«مست. مت.» گرێدان و قایم کردنی کەسێ یا شتێ له شتێکی تر:: دەستی بگره و بیبه له هۆو دارەی ببەسته و تا دەتوانی دارکاری که. «سەری نایەشێ پەڕۆی لێ دەبەستێ.» «فولکلۆر»
لێک بەستن
[[ له+ یه‌ك به‌ستن []
( مست، مت.) له یەکتر توند کردنی چەند شت یا چەند کەس به جۆرێکی مەعلووم نەبێ کێهەیان له کێهە قایم کراوه::هەردووک دزەکانیان لێک بەستن و بەر میچەکەیان دەن، چاتری ڕادەگرن.
پێ بەستن
«مست. مت.» توند کردنی شتێک، پێچانی شتێک بە شتێکی دیکه. 2- توند و قایم کردنی دوو شت به شتێکی تر.::ها ئە دەسرەیه برینەکەتی پێ ببەسته.
باربەستن
(مست. مت.) سازکردن و پێچانەوەی (بار) بۆ ڕەوانە کردن و گواستنەوەی. بارەکان بەستراون و لە (خان)ەکەن. * باربەست کردن.
بناوان هەڵبەستن
[[2-بناوان+هه‌ڵبه‌ستن]]
«مست. مت.»، «مک.» دروست کردنی دیوارۆکەیێک «به هەر جووره کەرەستەیەک بێ» لەبەردەمی ئاوێکی ڕەوان بۆ کۆ بوونەوه و بەرزبوونەوەی ئاستی تا لابدرێ به جێگایەکی ترا بڕوا، لەکوردستانی خۆمان ئەمه هەر بۆ کشتوکاڵ دەکرێ.
بەندو باو هەڵبەستن
«مست. لا.» سازکردن و بڵاوکردنەوەی قسه و قسەڵۆک دەربارەی کە سێ بۆ بەدناو کردنی.
بەیت و بالۆره بۆ هەڵبەستن
سازکردن و بڵاوکردنەوەی بەندو باوی دژی کەسێ یا کەسانێ.
تێوەبەستن
«مست. مت.» تم: تێ بەستن /1.
دابەستن
[[دا «پێف» + به‌ستن 1] ]
«مست. مت.» 1- بەخێو کردنی گیاندارێک، «مەڕ، بزن، قەلەموون، گوێلک و...» به جۆرێکی تایبەتی، بۆ ئەوەی قەڵەو بێ و پاشان سەری ببڕن.::ماڵی کاکەحەمه دوو مەڕیان دابەستووه. 2- «مج.» ڕاگرتن و بەخێوکردنی ئینسانێک لە ماڵێک یا له هەر شوێنێکی تر بێ ئەوەی هیچ کارێ بکات.:: یا شێخ خوا سڵامەتت بکا ئەم هەموو «چەوره» یه چن دات بەستوون 3- تووند کردنی خورجین و هەگبە و ئەو جۆرە شتانه لەسەر پشتی وڵاغ و سەربانی ئۆتۆمبێل و... و...:: ئەم بەرچنه هەرمێیه لەسەر باره دارەکه دابەسته. کەڵەبابێکیشی لەسە ر سەبەته ترێکهانەوه دابەستبوو. ئەوه چییه له پاشتەڕکی ماینەکه دات بەستووه؟ 3- دەست کردن بە کارێک و واز له کاری دیکه هێنان:: هەر ئێستا نوێژمان دابەست. کوڕه «گورگ نەخۆره» ئەوە بۆ نەچووی جووتەکه دابەستی ؟ منداڵینه ئەو هەرا و زەنا زەنایه چییه داتان بەستووه؟ 4- مجادەله و جەوابه جەنگی کردن::باش نییه ئاوا دەگەڵ ئەم منداڵە دادەبەستی.
هەڵبەستن
[[ هه‌ڵ «پێف.» + به‌ستن.]]
«مست. لا» 1- بەرز کردنەوەی دیوارۆکه یا هەر شتێکی تری لەم بابەته بۆ هێندێ مەبەستان. گۆڕیچکەیان به بەرد و قسڵ هەڵبەست. ئەم «بەند» ه به هەرەوەزی چەند «دێ» هەڵبەستراوه، ئاخۆرەکەیان باش هەڵبەستووه. 2- پێچانی سەر و چاو یا دەم و لووت لەبەر نەخۆشی «هەڵامات، ددان ئێشه و...هتد.» یا بۆ نەناسراوه:؛ وەختی نووستن پیوازێک بخۆ و دەم و لووتت هەڵبەسته تا بەیانی عەلەمت لێ دەبڕێ. ددانم کیسی کردووه بۆیه سەر و چاوم هەڵبەستووه.3- ڕێکخستن و دروست کردنی قسەو دەنگ و باسی ناڕاست::ئەم بەند و باوه هەمووی درۆیه و هەڵبەستراوه. خوا پێم نەگرێ ئەم قسەیه بێ تۆ هەڵت بەستووه. 4- چنینەوەی بنی ڕیشووی دەسەسڕ و مشکی و ئەو جۆره شتانه به دەرزی و قولاپ پاش بادانی ڕێشوەکه.
پێوەبەستن
(مست.، مت.) 1- لکاندنی شتێک لە لاوه به شتێکی ترەوه،:: هەر کەسێ بێرە دا ڕۆیوه، پەڕۆیەکی به داری ئەم «چاک» ه بەستووه. 2- نیسبە ت دانی شتێک یا کارێک به کەسێک::بەسته زمانه ئاگای لە هیچ نەبووه به زۆر ئەم ئیشەیان پێوه بەست. 3- مێقدارێک پاره و پووڵ له ئەستۆی ئافر ەتێک بارکردن، ئەم کاره بۆ تۆڵەلێ کردنەوەیە و لە وەختێکا دەکرێ که مێردەکەی به نابەدڵی یا تووڕەیی تەڵاقی دەدا و تا ئه و پار یەی تەسلیمی مێردەکەی نەکات، به پێی شەرع ناتوانێ شووبکاتە وه.:؛چۆن خوڵا هەڵد گرێ ئەم ژنه فە قیره هەزار تمەنیان پێوه بەستووە.
باربەست کردن
[[بار + بەست (بەستن) کردن]]
(مست. مت.) تم: باربەستن. ٢- (مست. لا.) خۆسازکردن بۆ ئەنجام دانی کارێ. باربەستی خۆیان کردووە شەوەکی وەڕێ دەکەون.
بەربەست کردن
«مست. مت.» 1- دروست کردنی مانعێک لە سەر ڕێگای ئاوێکا بۆ ئەوەی که لە شوێنێکدا پۆنگ بخواتەوه و زۆر ببێ یا بۆ ئەوەی بەلایەکدا نەڕوا که مەبەست نەبێ 2- پێکهێنانی مانعێکی ماددی یا مەعنەوی له پێش کەسێک یا جێ بەجێ بوونی کار و مەسەلەیەکدا «سن.» بەربەس کردن.